Na czym polega nauka czytania?

CZYTANIE

 

– to proces, wymagający współdziałania szeregu właściwości psychicznych człowieka: analizatorów (wzrokowego, słuchowego, kinestetycznego), funkcji poznawczych (pamięć, spostrzeżenia), ruchowych (artykulacyjne, manualne) oraz złożonych czynności umysłowych odpowiedzialnych za prawidłową analizę i syntezę informacji, ich przetworzenie
i skojarzenie z posiadanym doświadczeniem;

 

Na początek wyjaśnimy podstawowe pojęcia związane z czytaniem, aby nam rodzicom, łatwiej było zrozumieć, jak wielki wysiłek wkładają nasze dzieci w jego opanowanie.

 

– początkowa umiejętność czytania polega na rozpoznawaniu symboli (drukowanych i pisanych) i odtwarzaniu ich formy dźwiękowej oraz rozpoznawaniu znaczenia tych symboli;

         

– w początkowym okresie czytanie polega na rozpoznawaniu przedstawionego graficznie słowa, zdania, czy krótkiego tekstu i przekształceniu ich na język mówiony. W tym czasie wzrok dokonuje percepcji znaków graficznych,
a odbierane przez dziecko bodźce wywołują wyobrażenia dźwiękowe tych znaków. Skomplikowane procesy psychofizjologiczne pozwalają na przekształcenie tych spostrzeżeń i wyobrażeń w czynności motoryczne
z udziałem narządów mowy. Wymawiane wyrazy czy zdania, przywołują pamięć ich treści, dzięki czemu dziecko może zrozumieć to, co czyta;

 

– czynność ta wymaga niezwykle intensywnej pracy oka, musi się ono przyzwyczaić do śledzenia linii tekstu od lewej do prawej strony, co wymaga ruchu postępowego i wstecznego oczu. Początkowo umiejętność ta jest bardzo powolna. Stopniowe rozszerzanie pola widzenia i unormowanie ruchów oka (regularność) ułatwia wiązanie obrazów graficznych
z odpowiadającą im treścią, rozumienie tekstu i zwiększenie tempa czytania;

 

– opanowanie umiejętności czytania i pisania wiąże się nierozerwalnie z takimi sprawnościami jak: słuchanie, widzenie i mówienie;

 

– aby wspomóc dziecko w tej trudnej czynności nauczyciel stale będzie wzbogacał zasób słownictwa dzieci, tworzył okazje do ustnego wypowiadania się, uważnego przysłuchiwania się, temu co mówią inni, rozumienia ich wypowiedzi;

 

– rozwijanie słuchu fonematycznego pozwoli dzieciom na uchwycenie i rozróżnienie dźwięków ojczystej mowy i jej różnych elementów;

 

– słuch fonematyczny  ( pochodzi od pojęcia: fonem, czyli  najmniejszy element składniowy wyrazu) może być rozumiany jako zdolność słuchowego różnicowania fonemów oraz umiejętność i dokonania analizy i syntezy dźwiękowej, najintensywniej rozwija się on u dziecka w okresie między pierwszym a drugim rokiem życia, prawidłowo ukształtowany powinien być około 6 r. ż.;

 

– fonemy realizowane są w mowie przez głoski ( zjawisko artykulacyjne i akustyczne), w piśmie przez litery;

 

–samogłoska– to głoska, przy powstawaniu której uczestniczą jedynie wiązadła głosowe, a strumień powietrza swobodnie przepływa przez kanał głosowy.  Podczas ich artykulacji słychać tylko jedną głoskę, wymawia się je tak samo jak się pisze; (samogłoski: a,o,u,e,i,y,  samogłoski nosowe: ą, ę)

 

 samogłoski są sylabotwórcze

 

Czytanie globalne: dziecko odpoznaje i nazywa cały wyraz, nie wnikając w jego strukturę i nie znając liter; (czytanie globalne stosują już maluchy od wczesnego dzieciństwa, dzieci „odczytują” nazwy na reklamach, pudełku z jogurtem, tytuł na ulubionej książeczce i wcale nie przeszkadza im w tym nieznajomość liter);

 

PISANIE

 

– ważnym elementem w nauce czytania i pisania jest  rozwój motoryczny. Aktywność motoryczna oka i ręki, koordynacja ich współpracy pozwalają śledzić tekst, kreślić litery, pisać wyrazy, czytać druk i pismo ręczne;

 

– nauka ręcznego pisania będzie miała sens wtedy, gdy dziecko ucząc się kreślenia liter, uchwyci charakterystyczny kształt każdej z nich i jej poszczególne elementy oraz regularne odstępy między literami i wyrazami, będzie się trzymało prosto w liniaturze.

 

– pisanie jest niepodzielnie związane z czytaniem!!!;

 

– podczas nauki pisania konieczna jest dobra koordynacja ręki i oka, a ruchy palców i nadgarstka muszą być swobodne
i zręczne. Tymczasem w przedszkolu kości, chrząstki
i mięśnie dopiero się rozwijają i umacniają, ręka dziecka męczy się szybko, a indywidualne cechy anatomiczne mogą ograniczać jej sprawność;

 

JAK ROZPOZNAĆ U DZIECKA ODPOWIEDNI POZIOM GOTOWOŚCI DO CZYTANIA?

 

– dziecko uświadamia sobie, co to jest czytanie, czym różni się od innych czynności, uświadamia sobie różnicę między obrazkami a tekstem i innymi znakami oraz zauważa związek między znakami w tekście a wypowiadanymi słowami;

 

– wie jak się czyta w jego języku, np. od strony lewej do prawej, od góry strony do dołu;

 

– wie po co się uczy czytać, do czego ta umiejętność jest mu potrzebna, jaka jest wartość czytania dla człowieka;

 

– posiada bogate słownictwo, umie rozmawiać na bliskiemu tematy (aby czytać najpierw trzeba posiadać bogate słownictwo, dopiero w późniejszym okresie następuje odwrotna relacja i to czytanie poszerza i wzbogaca nasz słownik);

 

– posiada umiejętność różnicowania kształtów, kolorów, dźwięków, wyszukiwania różnic i podobieństw na obrazkach, rozmaitych znakach;

 

– dziecko zaczyna uświadamiać sobie, że wyraz nie jest całością ale składa się z mniejszych segmentów, cząstek (czyli sylab i głosek);

 

– synteza słuchowa( łączenie): dziecko zaczyna rozumieć, że głoski w izolacji oraz złączone w słowo – to jedno, (np. „s- ł- o- ń- c – e” i „słońce”) , wymaga to zrozumienia
a raczej pewnej intuicji, jeżeli to nie nastąpi, nie można czytać;

 

– związanie dźwięku głoski z jej znakiem graficznym (literą), co nie jest proste, bo jednemu dźwiękowi odpowiadają cztery zupełnie inne znaki (litera mała i wielka pisana, litera mała
i wielka drukowana), szybkie wywołanie kształtu litery i jej dźwiękowego odpowiednika z pamięci jest niezbędnym warunkiem procesu czytania;

 

– pierwsze próby czytania- głoskowanie (następują wtedy, gdy zapamiętane litery zaczynają brzmieć w uszach dziecka odpowiednim dźwiękiem), ważne jest tempo głoskowania, dopóki jest zbyt wolne, poszczególne dźwięki pozostają dla dziecka puste, bez znaczenia, nie układają się w melodię słowa;

 

– sylabizowanie (etap, który niektóre dzieci całkowicie pomijają, bo też nie jest konieczny);

 

– czytanie całościowe- cały wyraz, a nie jego wewnętrzne elementy, staje się jednorodnym symbolem graficznym (proces ten bazuje na pamięci mechanicznej, która pozwala zakodować ogromny, symboliczny i abstrakcyjny obszar pisma w ludzkim umyśle) następuje około 3 klasy szkoły podstawowej

 

W obiegowej opinii istnieje przekonanie, że im więcej dziecko czyta, tym szybciej osiąga doskonałość w tym zakresie. To nie jest prawda. Bardzo ważny jest wewnętrzny, wrodzony potencjał, uzdolnienia pozwalające na właściwe opanowanie tej umiejętności. Są uczniowie wybitnie uzdolnieni w tym kierunku, są też dzieci pozbawione tego daru- dyslektycy. Dotyczy to jednak pierwszych lat nauki czytania.

Dziękuję za uwagę

 Opracowała: Beata Mazur

Źródła:

– A. Jakubowicz. K. Lenartowska, Metody nauki czytania i pisania we współczesnych elementarzach polskich, Bydgoszcz 1997;

– H. Pętlewska, Przezwyciężanie trudności w czytaniu i pisaniu. Terapia Pedagogiczna, Kraków 2003